Wina - Prosecco

Pierwsza znana nam wzmianka o  "Prosecco" pojawia się w dzienniku podróży Anglika Fynesa Morysona po północnych Włoszech z 1593 roku. Wspomina on tam:  „wino Pucinum, teraz nazywane Prosecco” i zauważa, że to jedno z najlepszych win na terenie Włoch.

Przyjemnie kojarzące się, dobre Prosecco obecnie to nie tylko nazwa gron, ale i nazwa apelacji. Dla rozróżnienia zaczęto więc od 2009 roku używać kolejnej alternatywnej nazwy dla szczepu tego typu, czyli Glera. Po regulacjach w tym samym roku Prosecco DOC obejmuje tereny dziewięciu prowincji w dwóch regionach: Wenecja Euganejska i Friuli-Wenecja Julijska, wycofano natomiast możliwość używania tej nazwy w regionie Trydent-Górna Adyga.

Istnieją  jeszcze dwie apelacje Prosecco Superiore DOCG:

• Prosecco Conegliano Valdobbiadene Superiore DOCG, wytwarzane jest ono z gron pochodzących tylko ze wzgórz pomiędzy miejscowościami Conegliano i Valdobbiadene, na północ od miasta Treviso, w prowincji Treviso. Nachylenie tych wzgórz powoduje konieczność prowadzenia zbiorów ręcznie, co dodatkowo wpływa korzystnie na jakość wina.
• Asolo Prosecco Superiore DOCG w pobliżu miasta Asolo, w tej samej prowincji, zwanego zresztą perłą Treviso.

Przepisy apelacyjne dopuszczają oprócz gron Glera (Prosecco) użycie kilku innych typów, ale w ilości łącznie nie większej niż 15 %. Dopuszczalne są następujące odmiany:

• Verdiso,
• Bianchetta Trevigiana,
• Perera,
• Glera Luna,
• Chardonnay,
• Pinot Bianco,
• Pinot Grigio,
• Pinot Nero.

Glera (Prosecco) poza regionami w północno-wschodnich Włoszech jest uprawiany również między innymi w Rumunii, Brazylii, Argentynie i Australii.

Prosecco Rosé – nowość z 2020 roku

Najnowszym członkiem rodziny jest Prosecco Rosé, którego apelację oficjalnie zatwierdzono w maju 2020 roku, a rozszerzona specyfikacja weszła w życie 11 sierpnia 2020 roku, otwierając drogę do sprzedaży pierwszych butelek jeszcze tej samej jesieni. Powstaje ono z kupażu 85-90% winogron Glera z dodatkiem 10-15% Pinot Nero, który nadaje mu charakterystyczny, jasnoróżowy kolor oraz nuty czerwonych owoców, takich jak maliny czy truskawki.

W odróżnieniu od klasycznego, białego Prosecco, wersja Rosé musi pochodzić zawsze z jednego rocznika i przechodzi minimum 60 dni drugiej fermentacji metodą Charmata, czyli dwa razy dłużej niż standardowe 30 dni wymagane dla wersji białej, co przekłada się na drobniejszy i bardziej stabilny perlaż. Produkowane jest wyłącznie jako spumante, w stopniach wytrawności od Brut Nature po Extra Dry, i może nosić wyłącznie oznaczenie Prosecco DOC, ponieważ regulacje DOCG nie dopuszczają tej wersji. Mimo że to najmłodszy członek rodziny, Prosecco Rosé bardzo szybko zdobyło popularność, zwłaszcza na rynkach eksportowych.

Zalety wina musującego Prosecco

Prosecco swą popularność zawdzięcza oczywiście znakomitym walorom smakowym, uniwersalności zastosowania, ale także przystępności ceny. Cena jest konkurencyjna w stosunku do win musujących produkowanych metodą szampańską, zwaną też tradycyjną, dzięki zastosowaniu metody Charmata. Polega ona na przeprawadzeniu wtórnej fermentacji, w dużych hermetycznych tankach ze stali. Potem wino butelkowane jest także pod ciśnieniem, tylko nieznacznie niższym niż w przypadku metody szampańskiej. Koszty produkcji są natomiast znacząco niższe. Sposób ten został wynaleziony i opatentowany we Włoszech w 1895 roku przez Federico Martinottiego.  Adaptowany i dobrze rozpowszechniony przez Eugène Charmata w 1907 roku.

Podział i rodzaje wina Prosecco

W zależności od stopnia musowania można podzielić Prosecco na trzy kategorie:

• spumante – czyli musujące o wymaganej zawartości alkoholu co najmniej 11 %, najpopularniejsze spośród wszystkich typów tego trunku

• frizzante – półmusujące o zawartości alkoholu minimum 9%, idealne do spożywania przy każdej okazji i jako aperitif

• tranquillo – spokojne, niemusujące 10,5% , używane tylko lokalnie, znacznie mniej popularne niż dwa wymienione powyżej rodzaje

Ze względu na stopień wytrawności wino Prosecco dzielimy na następujące typy:

• extra brut (poniżej 6 g cukru na litr) – najbardziej wytrawne, a jednocześnie stosunkowo mało popularne w porównaniu z innymi rodzajami. Jak można przeczytać na etykietach butelek, w jego składzie znajduje się 0-6 g/1 l cukru resztkowego, co przekłada się na specyficzny, owocowo-cytrusowy smak. Wino Prosecco typu extra brut należy podawać w temperaturze od 6 do 8 stopni Celsjusza. Bardzo dobrze komponuje się z warzywami, chudymi rybami czy owocami morza.

• brut (poniżej 12 g cukru na litr) – znacznie popularniejsze, wyróżniające się mocno cytrusowym aromatem z domieszką nut warzywnych. W regionie Conegliano Valdobbiadene spożywane do różnych posiłków, a jego smak szczególnie interesująco wypada w zestawieniu z rybami oraz wszelkiego rodzaju potrawami włoskimi. Dobre wino Prosecco cieszy się wzięciem także jako aperitif.

• extra dry (12-17 g/l) pomiędzy półwytrawnym z wyraźnie wyczuwalną słodyczą, najpopularniejsze, wyjątkowo uniwersalne, bardzo dobrze wypada w połączeniu m.in. z kuchnią włoską, daniami mięsnymi i rybnymi czy serami. Owocowo-cytrusowy smak z dodatkiem aromatów jabłkowych i gruszkowych czyni je najchętniej wypijanym spośród wszystkich dostępnych w sprzedaży typów Prosecco.

• dry (17-32 g/l) półsłodkie – z uwagi na wysoką zawartość cukru resztkowego jest słodsze niż inne rodzaje. Wyczuwalne nuty kwiatowe sprawiają, że dobre wino dry świetnie pasuje do delikatnych potraw, słodyczy czy w towarzystwie przystawek jako aperitif.

Najbardziej prestiżowe Prossecco to Superiore di Cartizze pochodzące z niewielkiego wzgórza Cartizze, na którym uprawiane jest 107 hektarów winorośli będących w posiadaniu 140 winiarzy. Przy stosunkowo niskiej wydajności wytwarzane tutaj w ograniczonej ilości wino powszechnie uważane jest za "Grand Cru" Prosecco. W związku z tym hektar winnicy na Cartizze był w 2015 roku szacowany na  1,5-2 miliona euro, jest to najwyższa cena za winnicę we Włoszech. Producenci wina musującego ze wzgórza Cartizze umieszczają na etykiecie  napis  Superiore di Cartizze, bez podania nazwy Prosecco, co ma podkreślać jego wyjątkowość.

Ciekawostka:

Są też produkowane na terenie Conegliano Valdobbiadene DOCG  wina Prosecco Col Fondo. Niektórzy winiarze pozostawiają osad po wtórnej fermentacji w butelce, który nadaje większą złożoność i smak. Dobre wina tego typu są obecnie oznaczane Conegliano Valdobbiadene DOCG bez dodanego terminu Superiore, bo jest on zarezerwowany dla win, które mają co najmniej 3,5 bara ciśnienia w zamkniętej butelce, natomiast Col Fondo mają zazwyczaj 2,5 bara.

Prosecco jest najczęściej eksportowanym włoskim winem. W 2014 roku w kategorii win musujących przewyższyło światową sprzedaż zagraniczną szampana.

Jak podawać Prosecco?

Prosecco najlepiej smakuje dobrze schłodzone, ale nie lodowate – zbyt niska temperatura tłumi jego owocowo-kwiatowe aromaty. Ogólna zasada to 6-8°C dla wersji wytrawniejszych (extra brut, brut, extra dry) oraz nieco wyższa, 8-10°C, dla Prosecco Rosé i wersji słodszych (dry), gdzie chłód dodatkowo równoważy odczuwalną słodycz.

Jeśli chodzi o kieliszek, klasyczny wąski "flet" (flute) sprawdza się świetnie, gdy zależy nam na efektownym, długo utrzymującym się sznurze bąbelków to wybór na bardziej uroczyste okazje. Coraz częściej sommelierzy polecają jednak szersze kieliszki typu tulipan, zwężające się przy górnej krawędzi: dają winu więcej przestrzeni, dzięki czemu lepiej otwierają się aromaty owocowe i kwiatowe, nie tracąc przy tym musowania.

Butelkę otwieramy powoli, trzymając korek i obracając samą butelkę, a nie odwrotnie – pozwala to uniknąć niekontrolowanego "wystrzału" i strat cennych bąbelków. Otwarte Prosecco warto zamknąć specjalnym korkiem do wina musującego i spożyć w ciągu 1-2 dni, przechowując w lodówce, aby jak najdłużej zachowało świeżość i musowanie.

Prosecco – na jakie okazje?

Uniwersalność to jedna z największych zalet Prosecco – sprawdza się zarówno przy okazjach wyjątkowych, jak i podczas zwykłego, codziennego spotkania ze znajomymi.

• Aperitif i spotkania towarzyskie – lekkie, orzeźwiające Prosecco extra dry lub brut to klasyczny wybór na rozpoczęcie wieczoru, świetnie komponujący się z lekkimi przekąskami, oliwkami czy antipastami.
• Uroczystości i celebracje – wesela, urodziny, rocznice czy sylwester to okazje, w których Prosecco spumante, podane w wysokich kieliszkach, doskonale zastępuje droższego szampana, nie tracąc przy tym świątecznego charakteru.
• Brunch i spotkania w ciągu dnia – Prosecco Rosé lub wersje typu extra dry świetnie pasują do lekkich śniadań, brunchy czy letnich spotkań na tarasie.
• Koktajle – Prosecco to baza dwóch kultowych włoskich drinków: Aperol Spritz (Prosecco, Aperol i woda gazowana) oraz Bellini (Prosecco z puree brzoskwiniowym) – obie propozycje idealne na letnie popołudnia.
• Prezent – butelka Prosecco Superiore DOCG lub limitowanego Prosecco Rosé to elegancka i przystępna cenowo alternatywa dla droższych win musujących w prezencie. Można je zapakować w gustownym opakowaniu. 

FAQ

1. Czy Prosecco to nazwa szczepu winogron?

   Kiedyś tak, jednak od 2009 roku Prosecco to nazwa zastrzeżonej apelacji. Aby odróżnić apelację od szczepu, z którego produkuje się to wino, wprowadzono alternatywną nazwę dla winorośli – Glera. Przepisy dopuszczają domieszkę innych szczepów (np. Chardonnay, Pinot Grigio), ale maksymalnie do 15%.

2. Dlaczego Prosecco ma bardziej przystępną cenę w porównaniu do Szampana?

   Wynika to z zastosowanej metody produkcji, zwanej metodą Charmata. Wtórna fermentacja wina nie zachodzi w pojedynczych butelkach, lecz w dużych, hermetycznych stalowych kadziach. Taki proces produkcyjny jest znacznie szybszy i tańszy.

3. Jakie są rodzaje Prosecco ze względu na stopień musowania?

   Wyróżniamy trzy główne typy: spumante (mocno musujące, najpopularniejsze, min. 11% alkoholu), frizzante (półmusujące, min. 9% alkoholu) oraz tranquillo (spokojne, niemusujące, rzadko spotykane, 10,5% alkoholu).

4. Jak dzielimy Prosecco pod kątem wytrawności?

   Zgodnie z zawartością cukru resztkowego Prosecco dzieli się na: extra brut (najbardziej wytrawne, poniżej 6 g/l), brut (wytrawne, poniżej 12 g/l), extra dry (najbardziej uniwersalne i popularne, z wyczuwalną słodyczą, 12-17 g/l) oraz dry (półsłodkie, 17-32 g/l).